آفرودیت در اسطوره و هنر؛ از تولد ونوس تا جنگ تروا

آفرودیت، ایزدبانوی عشق و زیبایی در اسطوره‌های یونانی، تو بعضی داستان‌ها به عاشق‌ها کمک می‌کنه و تو بعضی روایت‌ها هم خودش درگیر رقابت و کشمکش بین خدایانه. البته این داستان‌ها یه نسخه واحد ندارن؛ برای همین بهتره اون‌ها رو به‌عنوان روایت‌های اسطوره‌ای بخونیم، نه توصیفی واقعی یا علمی از عشق، زیبایی یا شخصیت زنان.

صحنه تولد آفرودیت موضوع آثار هنری زیادی بوده و یکی از مشهورترین اون‌ها نقاشی «تولد ونوس» اثر ساندرو بوتیچلیه که در دوره رنسانس و حدود سال ۱۴۸۵ میلادی کشیده شده.

توی این نقاشی، آفرودیت روی یه صدف ایستاده و بادها اون رو در میان گل‌های رز به سمت ساحل هدایت می‌کنن.

با اینکه اسم اثر «تولد ونوس» هست، چیزی که در نقاشی می‌بینیم در واقع رسیدن اون به ساحله، نه لحظه تولدش. تو یکی از روایت‌های مشهور اسطوره‌ای، آفرودیت از کف دریا پدید میاد؛ هرچند روایت‌های دیگه‌ای هم درباره تولدش وجود داره.

آفرودیت تو بعضی اسطوره‌ها به کمک کسانی میاد که ازش درخواست کمک می‌کنن. یکی از نمونه‌های معروف، داستان آتالانتا و هیپومنس هست.

هیپومنس عاشق آتالانتا می‌شه، اما آتالانتا ازدواج رو به پیروزی خواستگار تو مسابقه دو مشروط کرده بود. هیپومنس از آفرودیت کمک می‌خواد و آفرودیت هم سه سیب طلایی بهش می‌ده. هیپومنس در طول مسابقه سیب‌ها رو یکی‌یکی می‌اندازه تا توجه آتالانتا رو منحرف کنه. در نهایت مسابقه رو می‌بره و با آتالانتا ازدواج می‌کنه.

یه داستان معروف دیگه، ماجرای پیگمالیونه. پیگمالیون مجسمه‌ای ساخته بود که تصویر زن ایده‌آلش رو نشون می‌داد. در جشنی که برای آفرودیت برگزار می‌شد، از آفرودیت می‌خواد همسری شبیه مجسمه‌ای که ساخته نصیبش بشه. در این روایت، آفرودیت مجسمه رو زنده می‌کنه و پیگمالیون با اون ازدواج می‌کنه.

یکی از معروف‌ترین داستان‌هایی که آفرودیت توش نقش داره، ماجرای داوری پاریسه.

در این روایت، بین سه ایزدبانوی هرا، آتنا و آفرودیت اختلاف به وجود میاد که کدوم‌یکی زیباتره. موضوع رقابت، سیبی طلایی بود که روی اون نوشته شده بود «برای زیباترین». داوری این رقابت به پاریس، شاهزاده تروا، سپرده می‌شه.

آفرودیت به پاریس وعده می‌ده که زیباترین زن رو نصیبش کنه و پاریس هم سیب رو به آفرودیت می‌ده. این زن هلنه؛ زنی که همسر منلاس، پادشاه اسپارت، بود.

رفتن هلن با پاریس به تروا در روایت‌های اسطوره‌ای یکی از زمینه‌های اصلی آغاز جنگ ترواست. یونانی‌ها به فرماندهی آگاممنون برای بازگرداندن هلن به تروا لشکرکشی می‌کنن. جنگ سال‌ها ادامه پیدا می‌کنه و در روایت مشهور، سرانجام به سقوط تروا و بازگشت هلن منتهی می‌شه.

داستان آفرودیت فقط درباره عشق و زیبایی نیست. تو این روایت‌ها، عشق و زیبایی همیشه به پایان خوش منتهی نمی‌شن و گاهی با رقابت، فریب و جنگ در هم می‌آمیزن. همین چندوجهی بودن باعث شده آفرودیت قرن‌ها بعد از شکل‌گیری این اسطوره‌ها همچنان یکی از چهره‌های شناخته‌شده در داستان، ادبیات و هنر باقی بمونه.

اگر داستان آفرودیت و دیگر ایزدبانوان یونانی براتون جالبه، در دوره «خودشناسی زنان با کهن‌الگوهای یونگی» از این چهره‌ها به‌عنوان الگویی برای شناخت بعضی ویژگی‌ها، گرایش‌ها و الگوهای رفتاری استفاده می‌کنیم. این نگاه قرار نیست اسطوره‌ها رو به‌عنوان یک نظریه علمی قطعی درباره شخصیت زنان معرفی کنه؛ بلکه از اون‌ها به‌عنوان چارچوبی برای تامل و خودشناسی استفاده می‌کنیم. در این دوره با کهن‌الگوهای مختلف و تفاوت‌هاشون آشنا می‌شید و می‌تونید بررسی کنید کدوم الگوها رو بیشتر در خودتون می‌بینید.

منابع

دانشنامه بریتانیکا، مدخل آفرودیت

Aphrodite — Encyclopaedia Britannica

گالری اوفیتزی، فلورانس، صفحه رسمی نقاشی «تولد ونوس» اثر ساندرو بوتیچلی

The Birth of Venus — Uffizi Gallerie